منافقانى كه مزوّرانه عمل كردند ، به طورى كه در آن واحد به حلال و حرام طمع بسته و از متكبّران ملحد بر دين زيان‌بارتر نمودند تعارض و تداخل اين عناصر ، تأثيرات مضاعف آن در گذر نسلها ، اختلاف شرايط ، دگرگونى روزگار ، موج فراوانى از اصول و فلسفه‌ها ، دوران جديد و جريانهايى كه استعمار و در رأس آن خاورشناسى به وجود آورد - با شكلهايى به ظاهر متفاوت ولى در هدف و حقيقت متحد - ما را زير بارانى از تهمت گرفت . همهء اينها با هر آنچه كه با خود داشتند ، بر حوادث تاريخى سايه‌هاى انبوهى افكندند و امواجى از گمراهى ، تشكيك ، دروغ و تحريف را به حقايق آن افزودند و گوهر حقيقت را پوشاندند و حتى بايد گفت ، دفن كردند و جز مطالبى قشرى كه قلمها به آن پرداخته و چاپخانه‌ها آن را چاپ كنند چيزى براى ما نماند . اين چنين است مسألهء تاريخ قرآن ، تاريخى انباشته از عناصرى تاريخى و پر از مشكلات ، با وجود اين ، روزگار بين مردم و مشكلات تاريخ فاصله افكنده است به طورى كه به چند خبر از آن ، كه از گذشته بر سر زبانها بود توجه نمودند . از طرفى تلاشهاى پژوهشگران ، پژوهشهاى بنيادين دربارهء اين تاريخ را ، گاهى به خاطر دشوارى آن و گاهى به خاطر غلبهء منطق جهل به كنارى نهاد ، چه در حوزه‌هاى علمى ما ، ادعاى احتياط يا نگرانى از افشاى امور كهنه و پوشيده شايع گشته كه چه بسا ، اين پرده‌بردارى از امور پنهان ، مايهء آزار و رسوايى باشد ! من نيز تقريبا از ورود در اين عرصه به خاطر ارتباط آن با لغزشگاههاى اعتقادى از يك سو و ابهام فراوان در مواد و مايه‌هاى آن از سوى ديگر ، بيمناك بودم امّا بالاخره دست به كار شدم و خود را چنين قانع كردم كه بهترين راه حل مشكلات مواجه شدن با آنهاست نه گريز از آنها ؛ چه مشكلى اين چنينى ، همچون زخم تازه باقى مىماند و هر چه درمان آن به تأخير افتد و يا درمانگرانى علت شناس به آن نپردازند ، دردها بيشتر بروز خواهد كرد لذا با دلهره و حيرت كه مرا فراگرفته بود به موضوع عطف عنان نمودم . دلهره از آن جهت كه در اين تاريخ ، حوادث فراوان و پرسشهايى وجود دارد